Kolajen Ne İşe Yarar?

Vücutta en çok bulunan protein olan kolajen, kemikler, kaslar, tendonlar, bağlar, kıkırdak ve kan damarları dahil olmak üzere bağ dokularının temel yapı taşıdır.

Kolajen, cilt ve bağ dokularındaki proteinlerin yaklaşık %70’ini oluşturur. Cildin kolajen açısından zengin dermis tabakasında yapının, nemin ve esnekliğin korunmasına yardımcı olur. Ayrıca eklemlerin yapısını, su içeriğini, işlevini ve esnekliğini koruyarak eklem sağlığını destekler.

Kolajen Seviyeleri Neden Azalır?

Kolajen seviyeleri, kolajen üreten hücreler olan fibroblastların aktivitesinin azalması nedeniyle 35 yaşından sonra düşmeye başlar. Protein, C vitamini, çinko, magnezyum ve B vitaminlerinin yetersiz alınması da kolajen seviyelerinin azalmasına katkıda bulunabilir. Sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi, UV ışınlarına maruz kalma ve şeker oranı yüksek, antioksidan içeriği düşük bir beslenme düzeni de kolajen kaybını hızlandırabilir.

Kolajen kaybı, cilt esnekliğini azaltarak kırışıklıkların oluşmasına neden olabilir. Eklemlerde ise ağrıya ve hareket kabiliyetinin azalmasına yol açabilir. Kolajen takviyeleri, vücudun kendi kolajenini üretmek için ihtiyaç duyduğu yapı taşlarını sağlar.

Kolajen Takviyelerinin Sağlığa Faydaları

Özet

Çok sayıda bilimsel çalışma, genellikle günde 3 ila 5 gram kolajen peptit takviyesinin cilt, saç, eklemler ve bağ dokuları için değerli bir besin desteği sağlayabileceğini göstermektedir.

• Kolajen bazlı besin takviyelerinin, özellikle de kolajen peptitlerin, açık ara en yaygın kullanım alanı cilt sağlığını desteklemektir.
• Kolajen peptitlerin tırnak, eklem ve kemik sağlığı açısından da önemli faydalar sağlayabileceği gösterilmiştir.
• Nextida® GC adı verilen özel bir kolajen peptit, GLP-1 aktivitesini iyileştirmeye ve insülin etkisini destekleyerek yemek sonrası kan şekeri seviyelerinin kontrolüne yardımcı olmaya yönelik olumlu sonuçlar göstermiştir.

Bu kullanım alanlarının tümü aşağıda daha ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Cilt Sağlığı ve Görünümü

Çoğu kişi cilt sağlığını ve görünümünü iyileştirmek için topikal ürünlerden yararlansa da “içten gelen güzellik” yaklaşımına duyulan ilgi giderek artmaktadır. Kolajen peptitler bu alanda öne çıkar.

İnsanlar üzerinde yapılan klinik çalışmalar, kolajen peptit takviyesinin cilt için pek çok fayda sağlayabileceğini göstermektedir. Çalışmalara göre, genellikle altı ay boyunca günde 3 ila 5 gram ağız yoluyla alınan kolajen peptitler, ciltte yaşlanma belirtilerine karşı belirgin etkiler göstererek kırışıklık derinliğinin ve cilt görünümünün iyileşmesine yardımcı olabilir.^6-10

Kolajen kaybı, ciltte kırışıklıkların oluşmasının başlıca nedenidir. Bu kayıp genellikle ciltteki kolajen yapılarında zaman içinde biriken hasar ile yaşlanmaya bağlı olarak kolajen üretiminin azalmasının birleşiminden kaynaklanır. Kolajen peptit takviyesiyle ilgili klinik kanıtların ayrıntılı bir incelemesi, ağız yoluyla alınan kolajen peptitlerin cilt yaşlanmasının temel belirtilerini iyileştirmede etkili olduğu sonucuna varmıştır.¹⁰

Kolajen peptit takviyesinin yanı sıra, cilt fibroblastlarının kolajen üretimini artırma özelliği nedeniyle biyoyararlanımı yüksek bir silika formunun kullanılması da önerilmektedir. Bu formlar arasında kolinle stabilize edilmiş ortosilisik asit (ChOSA) ve BioSil® yer alır.

BioSil® ile yapılan klinik çalışmalar, güneş hasarı ve erken cilt yaşlanması belirtileri görülen 40 ila 65 yaş arasındaki kadınlarda etkileyici sonuçlar ortaya koymuştur. Günde 10 mg BioSil® alan katılımcılarda yüzeysel ince çizgilerde %30 iyileşme, cilt esnekliğinde %55 artış ve tırnak kırılganlığı ile saç dökülmesinde belirgin azalma görülmüştür¹¹

Tırnak Sağlığı

Kolajen, güçlü ve sağlıklı tırnakların temel bileşenidir. Zayıf, kırılgan veya sağlıksız görünen tırnaklar, tırnaklardaki kolajen seviyesinin düşük olmasından kaynaklanabilir. Günde 5 gram kolajen peptit takviyesinin, yalnızca 28 gün sonra katılımcıların tırnak sağlıklarına ilişkin değerlendirmelerini belirgin ölçüde iyileştirdiği gösterilmişti.¹² 2017 yılında yapılan bir çalışmada, günde 2.500 mg kolajen peptit takviyesi alan kişilerde tırnakların uzama hızının %12 arttığı ve tırnak kırılmalarının %42 azaldığı gözlemlenmiştir.¹³ Ayrıca katılımcıların beşte dördü, tırnaklarının genel görünümünün iyileştiğini belirtmiştir.

Saç Sağlığı

Araştırmalar, kolajen peptitlerin daha sağlıklı ve güçlü saçları destekleyebileceğini de göstermektedir. 38 ila 50 yaş arasındaki 40 kadın üzerinde yapılan bir çalışmada katılımcılar, C ve E vitaminleri, biyotin ve hiyalüronik asitle birlikte 5 gram kolajen peptit içeren bir takviye kullanmıştır. Takviyeyi kullanan grupta plasebo grubuna kıyasla saç dökülmesinde azalma görülmüştür. Saç dökülmesi miktarını ölçmek için katılımcılar saçlarını 60 saniye boyunca taramış, ardından eğitimli personel dökülen saç tellerini sayarak kaydetmiştir. Sonuçlar, kolajen peptit bazlı besin takviyesinin yaklaşık iki aylık çalışma süresince dökülen saç teli sayısını %28 azalttığını göstermiştir.¹⁴

Eklem Sağlığı

Eklem dokusundaki kolajen kaybı, kıkırdak ve eklemin diğer bileşenlerinin bozulmasına katkıda bulunabilir. Çok sayıda bilimsel kanıt, kolajen peptit takviyesinin eklem yapısını, hareket aralığını, esnekliği ve rahatlık hissini iyileştirmeye yardımcı olabileceğini göstermektedir.Çift kör ve plasebo kontrollü 11 çalışmanın kapsamlı bir incelemesi, kolajen peptit takviyesinin eklem işlevi ve eklem rahatsızlığı puanlarında belirgin iyileşmeler sağladığını ortaya koymuştur.¹⁵ Çalışmaların birçoğunda bu olumlu etkileri sağlamak için günde 10 gram kolajen peptit kullanılmıştır.¹⁶

Kemik Sağlığı

Kolajen matrisinin kaybı, kemiğin hem mineral hem de kolajen içeriğinin azalması anlamına gelen osteoporozun gelişiminde önemli bir rol oynar. Osteoporoz, özellikle kalça ve omurgada kemik kırığı riskinin artmasına neden olur.Osteoporoz riskini artıran faktörler arasında sigara kullanımı, D vitamini veya K2 vitamini eksikliği, hareketsiz yaşam tarzı ve 65 yaş ve üzeri kadın olmak yer alır. Hayvan modelleri üzerinde yapılan çalışmalara göre kolajen, kemik gücünü ve yoğunluğunu artırmaya yardımcı olabilir. Kolajen peptit takviyesinin insanlarda kemik sağlığını iyileştirip iyileştiremeyeceğini değerlendirmek amacıyla araştırmacılar, 12 ay boyunca her gün ağız yoluyla alınan 5 gram kolajen peptidin etkisini plaseboyla karşılaştırmıştır. Sonuçlar, kolajen peptit takviyesinin plaseboya kıyasla omurga ve kalçadaki femur boynunun kemik mineral yoğunluğunu (BMD) artırdığını göstermiştir. Bir yıl süren çalışmanın sonunda BMD omurgada %4, femur boynunda ise %8 artmıştır.Bu sonuçlar oldukça önemlidir. Kolajen peptit takviyesi alan grupta kemik oluşumunun iyileştiğini gösteren belirteçlerde de olumlu değişiklikler görülmüştür. Bu bulgular, kemik oluşumunun arttığını ve kemik yıkımının azaldığını göstermektedir.¹⁷

Bağırsak Sağlığı

Kemik suyu ve kolajen peptitler şeklindeki kolajen, bağırsak sağlığını desteklemek amacıyla yaygın olarak önerilmektedir.Bunun başlıca nedenlerinden biri, her ikisinin de yüksek miktarda glutamin amino asidi içermesidir. Glutamin, bağırsak duvarını kaplayan hücreler tarafından enerji kaynağı olarak kullanılır. Ayrıca sağlığa faydalı bakterilerin çoğalmasını destekler.Bu nedenle glutamin takviyesinin bağırsak geçirgenliğini, diğer adıyla sızdıran bağırsak durumunu azaltmada önemli faydalar sağlayabileceği gösterilmiştir.¹⁸

Kan Şekeri Kontrolü

Kolajen peptitler metabolik sağlığı ve kan şekeri kontrolünü destekleyebilir. Yakın zamanda, bağırsak hücrelerinin gıda bileşenlerine yanıt olarak salgıladığı hormon benzeri bir bileşik olan glukagon benzeri peptit-1 (GLP-1) salgısını artıran fraksiyonların yoğunlaştırılmasıyla Nextida® GC adlı yeni bir kolajen peptit geliştirilmiştir.GLP-1, vücutta insülin etkisinin ve kan şekeri kontrolünün iyileştirilmesinde ve tokluk hissinin artırılmasında rol oynar. Nextida® GC, GLP-1 üretimini ve salgılanmasını artırmak için L hücreleri olarak bilinen GLP-1 üreten hücrelere bağlanan kolajen peptit fraksiyonları içerir.Bu etki laboratuvar ortamında ve fareler üzerinde yapılan klinik öncesi çalışmalarda gösterilmiştir. İnsanlar üzerinde yapılan bir klinik çalışma, 5 ve 10 gram dozlarda kullanılan Nextida’nın muhtemelen GLP-1 üretimini ve salgılanmasını artırarak yemek sonrası kan şekeri seviyelerini %42’ye kadar azaltabildiğini doğrulamıştır. Bu bulgu, bu kolajen peptit formunun yemeklerden önce kullanılmasının kan şekeri kontrolünü desteklemeye yardımcı olabileceğini göstermektedir.¹⁹

Kolajen Türleri

Bilim insanları en az 28 kolajen türü tanımlamıştır. Bununla birlikte, insan vücudundaki kolajenin %90’ını Tip I kolajen oluşturur. Başlıca kolajen türlerinin kısa açıklamaları aşağıda yer almaktadır.

• Tip I (vücut kolajeninin %90'ını oluşturur)
  • Bulunduğu yerler: Cilt, tendonlar, kemikler, bağlar ve kornea
  • Görevi: Bağ dokularına güç ve yapı kazandırır
• Tip II
  • Bulunduğu yerler: Kıkırdak, omurlar arası diskler ve gözler
  • Görevi: Eklem esnekliğini destekler ve eklemlerde yastıklama sağlar
• Tip III
  • Bulunduğu yerler: Cilt, kan damarları, bağırsaklar ve akciğerler
  • Görevi: Esnekliği ve yapısal bütünlüğü korur. Genellikle Tip I kolajenle birlikte bulunur
• Tip IV
  • Bulunduğu yerler: Kan damarlarını, böbrekleri ve cildi kaplayan bazal membranlar
  • Görevi: Filtrelemeyi destekler ve epitel dokularda bariyer görevi görür.
• Tip V
  • Bulunduğu yerler: Saç, plasenta, kornea ve cilt
  • Görevi: Kolajen fibrillerinin boyutunu düzenler ve bağ dokusunda Tip I kolajenle birlikte görev yapar.

Jelatin ve Kolajen Peptitler

Kolajen takviyeleri iki temel forma ayrılabilir: jelatin ve kolajen peptitler olarak da bilinen hidrolize kolajen.

Jelatin

Sığır veya domuz derisi, kemikleri ve kıkırdağından ya da balık kaynaklarından elde edilen kolajen, ısıyla yapısı değiştirildiğinde jelatine dönüşür. Jelatin yüzyıllardır hem gıda kaynağı olarak hem de geleneksel tıpta kullanılmaktadır. Pek çok sert kapsülün, yumuşak jel kapsülün ve yumuşak şeker formundaki takviyenin temel bileşenidir. Kemik suyu da bir jelatin kaynağıdır.

Kolajen Peptitler

Kolajen peptitler genellikle jelatine kıyasla daha iyi sonuçlar sağlar. Bunun nedeninin, peptitlerin tek tek amino asitlere daha kolay ayrıştırılması ve fibroblastlar tarafından kolajen üretiminde kullanılmak üzere daha kolay emilmesi olduğu düşünülmektedir.^1,2 Yumurta kabuğu zarı da eklem dokularını destekleme özelliği nedeniyle değerli bir kolajen kaynağıdır. Tip I, V ve X kolajen içerir.³

Jelatin ve Kolajen Peptitler Arasındaki Farklar:

Vegan Kolajen Takviyeleri

Piyasada “vegan kolajen” adıyla sunulan çeşitli ürünler bulunmaktadır. Ancak kolajen yalnızca hayvanlarda bulunduğu için bu ifade bir ölçüde yanıltıcı olabilir. Vegan kolajen ürünleri çoğunlukla insan kolajeniyle aynı amino asit oranına sahip serbest formdaki amino asitleri sağlar. Bu amino asitler, GDO’lu veya GDO’suz maya kullanılarak fermantasyon yoluyla üretilebilir. Ardından insan kolajenindeki oranlarla tam olarak eşleşecek biçimde bir araya getirilebilir. Bu yaklaşımın temelinde, vücudun normal kolajen takviyelerindeki amino asitlerden yararlanabilmesi için önce kolajeni veya kolajen peptitleri sindirim enzimleri yardımıyla serbest formdaki amino asitlere parçalaması gerektiği düşüncesi yer alır. Serbest amino asitlerden oluşan vegan kolajen kaynakları ise bu aşamayı atlar. Amino asitleri önceden sindirilmiş serbest formda ve vücudun doğal olarak kolajen üretmesi için ihtiyaç duyduğu oranlarda sağlar. GDO’suz mayadan üretilen vegan kolajen ürünü VeCollal® ile yapılan bir insan çalışmasında, 5 gram VeCollal® dozunun cilt sağlığı üzerindeki etkilerinin 5 gram deniz kaynaklı kolajen peptitle benzer olduğu görülmüştür.⁵ Sadece dört ila sekiz hafta içinde, VeCollal® kırışıklık derinliği, cilt pürüzlülüğü, kolajen yoğunluğu ve cilt neminde plasebo grubuyla karşılaştırıldığında, kolajen peptit takviyesinden elde edilenlerden daha iyi sonuçlar vermiştir.

Yalnızca dört ila sekiz hafta içinde VeCollal®, kırışıklık derinliği, cilt pürüzlülüğü, kolajen yoğunluğu ve cilt neminde belirgin iyileşmeler sağlamıştır. Plasebo grubuyla karşılaştırıldığında bu sonuçların genel olarak kolajen peptit takviyesiyle elde edilen sonuçlardan daha iyi olduğu görülmüştür.

Bu Yazıdan Çıkarılabilecekler

Kolajen takviyesi, vücuttaki kolajen miktarını artırmak ve yaşlanmaya bağlı kolajen kaybıyla mücadeleye yardımcı olmak amacıyla yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Kolajen peptit takviyelerinin geleceği oldukça umut verici görünmektedir. Bunun başlıca nedeni, yakın gelecekte yapılması beklenen daha fazla insan çalışmasının bu takviyelerin sağlık üzerindeki faydalarını daha ayrıntılı biçimde doğrulayacak olmasıdır. Pazara daha fazla “yeni nesil” kolajen ürününün girmesi de beklenmektedir. Bunlar arasında yeni vegan ve sürdürülebilir formların yanı sıra cilt, eklemler, bağırsaklar, saç, kaslar ve beyin gibi belirli dokuları hedefleyen özel peptit bileşimleri yer alabilir. Kan şekeri kontrolü, bilişsel işlevler, ruh hali ve fiziksel performans gibi biyolojik işlevleri desteklemek için geliştirilen özel kolajen peptit bileşimlerinin de yaygınlaşması beklenmektedir.

Referanslar:

1. Liu D, Nikoo M, Boran G, Zhou P, Regenstein JM. Collagen and gelatin. Annu Rev Food Sci Technol. 2015;6:527-57. 
2. Inacio PAQ, Chaluppe FA, Aguiar GF, et al. Effects of Hydrolyzed Collagen as a Dietary Supplement on Fibroblast Activation: A Systematic Review. Nutrients. 2024 May 21;16(11):1543.  
3. García-Muñoz AM, Abellán-Ruiz MS, García-Guillén AI, Victoria-Montesinos D. Efficacy of Eggshell Membrane in Knee Osteoarthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2024 Aug 10;16(16):2640. 
4. Paul C, Leser S, Oesser S. Significant Amounts of Functional Collagen Peptides Can Be Incorporated in the Diet While Maintaining Indispensable Amino Acid Balance. Nutrients. 2019 May 15;11(5):1079.
5.  Lin YK, Liang CH. YH Lin, et al. Oral supplementation of vegan collagenbiomimetic has beneficial effects on human skin physiology: A double-blind, placebo-controlled study. Journal Functional Foods, 2024;112:105955.
6. Kim DU, Chung HC, Choi J, Sakai Y, Lee BY. Oral Intake of Low-Molecular-Weight Collagen Peptide Improves Hydration, Elasticity, and Wrinkling in Human Skin: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Nutrients. 2018 Jun 26;10(7):826.
7. Dähnhardt D, Dähnhardt-Pfeiffer S, Segger D, et al. Restoration of the Ultrastructural Integrity of the Dermal Collagen Network by 12-Week Ingestion of Special Collagen Peptides. Dermatol Ther (Heidelb). 2024 Sep;14(9):2509-2521.  
8. Kim DU, Chung HC, Choi J, Sakai Y, Lee BY. Oral Intake of Low-Molecular-Weight Collagen Peptide Improves Hydration, Elasticity, and Wrinkling in Human Skin: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Nutrients. 2018 Jun 26;10(7):826.
9. Evans M, Lewis ED, Zakaria N, Pelipyagina T, Guthrie N. A randomized, triple-blind, placebo-controlled, parallel study to evaluate the efficacy of a freshwater marine collagen on skin wrinkles and elasticity. J Cosmet Dermatol. 2021 Mar;20(3):825-834. 
10. Pu SY, Huang YL, Pu CM, Kang YN, Hoang KD, Chen KH, Chen C. Effects of Oral Collagen for Skin Anti-Aging: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2023 Apr 26;15(9):2080 
11. Barel A, Calomme M, Timchenko A, et al. Effect of oral intake of choline-stabilized orthosilicic acid on skin, nails and hair in women with photodamaged skin. Arch Dermatol Res. 2005;297(4):147-153.
12. Vleminckx S, Virgilio N, Asserin J, et al. Influence of collagen peptide supplementation on visible signs of skin and nail health and -aging in an East Asian population: A double blind, randomized, placebo-controlled trial. J Cosmet Dermatol. 2024 Nov;23(11):3645-3653.
13. Hexsel D, Zague V, Schunck M, et al. Oral supplementation with specific bioactive collagen peptides improves nail growth and reduces symptoms of brittle nails. J Cosmet Dermatol. 2017 Dec;16(4):520-526. 
14. Trehan A, Anand R, Chaudhary G, Garg H, Verma MK. Efficacy and safety of skin radiance collagen on skin and hair matrix: A placebo-controlled clinical trial in healthy human subjects. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2024;17:581-591. 
15. Simental-Mendía M, Ortega-Mata D, Acosta-Olivo CA, et al. Effect of collagen supplementation on knee osteoarthritis: an updated systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Clin Exp Rheumatol. 2025 Jan;43(1):126-134. 
16. Martínez-Puig D, Costa-Larrión E, Rubio-Rodríguez N, Gálvez-Martín P. Collagen Supplementation for Joint Health: The Link between Composition and Scientific Knowledge. Nutrients. 2023 Mar 8;15(6):1332. 
17.  König D, Oesser S, Scharla S, Zdzieblik D, Gollhofer A. Specific Collagen Peptides Improve Bone Mineral Density and Bone Markers in Postmenopausal Women-A Randomized Controlled Study. Nutrients. 2018 Jan 16;10(1):97. 
18. Abbasi F, Haghighat Lari MM, Khosravi GR, et al. A systematic review and meta-analysis of clinical trials on the effects of glutamine supplementation on gut permeability in adults. Amino Acids. 2024 Oct 13;56(1):60.
19. Grasset E, Briand F, Virgilio N, et al. A Specific Collagen Hydrolysate Improves Postprandial Glucose Tolerance in Normoglycemic and Prediabetic Mice and in a First Proof of Concept Study in Healthy, Normoglycemic and Prediabetic Humans. Food Sci Nutr. 2024 Oct 20;12(11):9607-9620.